Gry fabularne to najlepsza rozrywka intelektualna, która przychodzi mi jako pierwsza na myśl. To dla Ciebie okazja do niesamowitego rozwoju osobistego i kształtowania praktycznych kompetencji zawodowych. Jeszcze nie grasz, a zastanawiasz się co mogą dać Ci tzw. RPGi? Ten tekst będzie jedną z najlepszych odpowiedzi na to pytanie. A jeśli jesteś rodzicem i nie masz pojęcia, dlaczego Twoje dziecko siedzi z przyjaciółmi przy kilku świeczkach i razem opowiadają niestworzone historie, to koniecznie czytaj dalej.

Ważne, zanim zaczniesz:

• Poniższy tekst napisałem dekadę temu (2013 r.).
• Pierwszy raz pojawił się na łamach (nieistniejącego już) lokalnego serwisu o grach fabularnych, który prowadziłem razem z przyjaciółmi (Piotrków Dungeon).
• Dokonałem w nim drobnej redakcji pozostawiając pierwotną treść – mam duży sentyment do tych >1.5k słów poniżej.
• Jeśli temat wyda Ci się ciekawy, a nie wiesz jak zacząć – poszukaj odpowiedzi w tych materiałach lub skontaktuj się ze mną.

Czym są gry fabularne?

Gry fabularne (zwane też wyobraźni lub RPG, ang. Role-playing game) to forma interaktywnej rozrywki w grupie osób (min. dwie). Jedna z nich wciela się w rolę Mistrza Gry – kreuje świat dookoła Bohaterów Graczy. Ci współtworzą historię razem z tym, kto prowadzi. Wszystko rozgrywa się w fikcji, np. w ulubionym uniwersum grających (Władca Pierścieni, Diuna czy dowolna epoka historyczna). Gra opiera się na zestawie zasad, które definiują rzeczywistość i rozgrywkę. W tej rozrywce nie ma wygranych i przegranych. Są tylko ci pierwsi. Nie ma tutaj, sensu stricte, wymiaru rywalizacyjnego, chyba że będzie on wynikać z tworzonej przez wszystkich opowieści.

Jeśli potrzebujesz więcej definicyjnego ujęcia, zapraszam do Wikipedii.

Zaczynajmy zatem podróż do świata wyobraźni. Zapraszam Cię do przeczytania tekstu, który napisałem oryginalnie 10 lat temu.

Każdy z nas jest inteligentny, ale nie wszyscy tak samo

Zacznijmy od śmiałego stwierdzenia. Nikt nie rodzi się inteligentny, ale każdy może stać się inteligentny. Podobnie jest z kreatywnością czy sztuką improwizacji, które wielu ludzi uważa za talent otrzymany w genach.

Zgoda, że jedni mają predyspozycje do pewnych umiejętności (zdolności), ale to nie znaczy, że są one zarezerwowane tylko dla wybranych. Dużo zależy od nas samych. Możemy trenować naszą inteligencję i pracować nad nią w każdym z siedmiu wymiarów. Pomocne będą gry fabularne. Najpierw jednak obalmy pewien mit.

Co jakiś czas mówi się, pisze się, słyszy się, że ktoś ma bardzo wysoki współczynnik IQ. Kiedy spotykamy się z taką informacją w naszym mózgu rodzi się wyidealizowany obraz takiej osoby – „Ona musi być naprawdę inteligentna”.

Jak Einstein, który podobno miał bardzo wysoki ten wskaźnik, podobnie jak Doda, czy psychopaci. Nie zrozum mnie źle, nie twierdzę, że coś w tym złego. Chciałbym tylko Cię uczulić, że testy na inteligencję (IQ) mierzą tylko 2 z 7 (!) wymiarów inteligencji (matematyczny i językowy).

Howard Gardner, profesor z USA stwierdził, że nasze społeczeństwo przeszło swoiste pranie mózgu pod względem oceny tego, kto jest inteligentny, a kto nie. Jesteśmy sfiksowani na punkcie wielkości IQ. Jak jesteś dobry z matmy i mówisz kilkoma językami to na pewno nie można odmówić Ci wysokiego poziomu tego wskaźnika. A co z ludźmi, którzy są przeciętni albo nawet poniżej średniej w tych dwóch aspektach? Czy oni już nie są inteligentni? Oczywiście, że są.

Gardner, na podstawie swoich długoletnich badań, wykazał, że w człowieku siedzi 7 wymiarów inteligencji. Każdy je posiada, ale nie wszyscy w tych samych ilościach. Dasz wiarę, że Gandhi był bardzo słabym uczniem i przeciętnym prawnikiem? Nie przeszkodziło mu to w zostaniu duchowym przywódcą milionów ludzi i legendą. Pomimo nieoszałamiającego IQ miał lepiej rozwiniętą tą sferę swej inteligencji, która odpowiadała za kontakty z innymi. Podobnie jest też w przypadku wielu biznesmenów, którzy niekoniecznie musieli dobrze odnajdywać się w sferze logiczno-językowej, ale w bardzo naturalny sposób zjednywali sobie ludzi i posiadali intuicję biznesową.

Człowiek posiada 7 rodzajów inteligencji, które na dodatek są ze sobą połączone. Niektórzy z nas mają wysoko rozwinięte kilka z nich. Większość społeczeństwa jest z kolei gdzieś po środku. Sprawiają wrażenie bardziej uniwersalnych w tym kontekście. Nieważne jednak, do której grupy należysz, bo dzięki grom fabularnym możesz rozwijać (wzmacniać) swoje wymiary inteligencji, odnajdywać ich nowe pokłady i możliwości.

Czas na najważniejszą część tego tekstu, czyli odpowiedź na dwa pytania:

• Co to za wymiary inteligencji?
• Jak gry fabularne mogą je jeszcze bardziej wzmocnić?

#1 Inteligencja językowa

Dzięki niej potrafisz komunikować się z drugim człowiekiem na tyle, że jest on w stanie zrozumieć o co Ci chodzi. Dodatkowo zaliczają się do niej też umiejętności czytania, twórczego pisania i opowiadania historii. Wszystko co napisałem w tych dwóch zdaniach ma miejsce przy RPGowym stole.

Nieważne czy wcielasz się w rolę gracza czy mistrza gry musisz mówić innym o swoich akcjach, (współ)tworzyć historie postaci, pisać scenariusze etc. Dłuższy komentarz jest zbędny. Można wymienić przynajmniej kilka sposobów na rozwijanie inteligencji językowej za sprawą gier fabularnych. Oto one:

• opowiadanie historii
• tłumaczenie zasad gry
• dyskusje, przedstawianie własnego punktu widzenia
• zadawanie pytań
• gry i zagadki słowne
• pisanie listów, historii, scenariuszy
• czytanie książek, blogów, czasopism o fantastyce
• słuchanie audiobooków i podcastów RPG
• grając/czytając zagraniczne gry fabularne

#2 Inteligencja przestrzenna

Ten wymiar pozwala Ci umiejscawiać przedmioty w przestrzeni swojego umysłu. Dzięki niej rzadziej gubisz drogę i lepiej odnajdujesz się w obcym mieście. Dodatkowo masz całkiem nieźle wyrobiony zmysł estetyczny i może nawet potrafisz rysować lub projektować strony WWW, grafiki czy projekty domów. Nawet jeśli nic z wymienionych, to nie szkodzi, bo odpowiada ona też za wizualne myślenie i planowanie, np. za pomocą map myśli, diagramów czy wykresów. Jak zatem gry fabularne pozwalają rozwijać inteligencję przestrzenną? Oto kilka przykładów:

• tworzenie obrazów i rysunków swoich postaci lub bohaterów niezależnych
• rysowanie map lochów
• wizualizacja („Idziecie przez ciemny las, kręte drogi prowadzą Was w coraz większą gęstwinę, aż w końcu dochodzicie do rozwidlenia…”)
• mapy myśli (dobry sposób na pisanie scenariuszy do sesji)
• wykorzystywanie ilustracji i dzieł sztuk, żeby pobudzić wyobraźnię

#3 Inteligencja logiczno-matematyczna

Odpowiada za to, w jaki sposób potrafimy rozwiązywać problemy natury logicznej. Sprawdza naszą umiejętność krytycznego myślenia, a jeśli mamy ją dobrze rozwiniętą to w łatwy sposób tworzymy związki przyczynowo-skutkowe. Poza tym przydaje się w szkole na lekcjach przedmiotów ścisłych. Co w RPG pomaga w rozwijaniu tej inteligencji?

• Granie na mechanikach wymagających dużo rzutów kośćmi, posiadających złożone i skomplikowane zasady (np. DnD, Warhammer)
• Planowanie działań
• Zliczanie w pamięci wyników na kościach
• Rozwiązywanie zagadek logicznych
• Szukanie rozwiązań dla stawianych przez MG wyzwań dla graczy
• Stawianie hipotez, co do wątków fabularnych
• Tworzenie własnych, logicznych zasad i mechanik RPG

#4 Inteligencja cielesno-kinestetyczna

Z nią w RPG mamy najmniej do czynienia. Jej spektrum skupia się na aktywności ruchowej, która w typowych grach fabularnych jest sprowadzona do minimum. W końcu siedzimy przy stole i rzucamy kośćmi. Rzadko kiedy wprowadzamy jakiś element wymagający zręczności czy refleksu. Gry fabularne często naturalnie prowadzą do innego angażującego hobby – bitewniaków. W tych kluczowym aspektem jest malowanie figurek. Przecież potrzebujesz do nich precyzji, dokładności i skupienia.

#5 Inteligencja muzyczna

To domena muzyków, ale też ludzi wrażliwych na dobre nuty. Muzyka jest nieodłączną towarzyszką sesji, a każdy kto posiada dobrze rozwiniętą tą sferę inteligencji potrafi dużo rzeczy zapamiętać ze słuchu, nieźle radzi sobie z językami obcymi, no i łatwiej jest mu wiosłować na gitarze. Jest też kilka sposobów na to, żeby rozwijać inteligencję muzyczną w ramach gier fabularnych:

• komponowanie playlist z odpowiednimi utworami do poszczególnych scen
• samo słuchanie muzyki w trakcie gry wpływa pozytywnie na pracę naszego mózgu
• wymyślanie melodii i tekstów piosenek
• wizualizowanie obrazów zainspirowanych dźwiękami muzyki
• śpiewanie własnych utworów podczas sesji RPG

#6 Inteligencja interpersonalna

Jeśli chcesz być drugim Gandhim to graj w RPGi. Pomogą Ci rozwinąć inteligencję interpersonalną, która odpowiada za nasze relacje z ludźmi. Przeznaczona dla liderów i inspiratorów, których misją nie jest rozwiązywanie zagadek logicznych, a inspirowanie i stymulowanie świata. Przydaje się też na imprezach, albo po prostu jeśli chcesz popracować nad tym, jak poznawać i nie bać się nowych ludzi. Dzięki niej znajdziesz temat do rozmowy nawet na przystanku czy w kolejce do kasy.

Zresztą gry fabularne to hobby mocno nastawione na drugiego człowieka i pracę zespołową. Wielu graczy RPG dzięki niej potrafi naturalnie wpływać na innych i łagodzić konflikty. Brzmi to wszystko bardzo atrakcyjnie, ale jak to rozwijać za pomocą gier fabularnych? Oto kilka sposobów:

• rozgrywanie sesji RPG
• tworzenie własnych RPGów razem z przyjaciółmi
• udział w warsztatach RPG
• organizacja konwentów fantastyki
• bycie MG i graczem na zmianę
• spotkania poza RPG, np. pubbing RPG
• przekazywanie informacji zwrotnej po sesji o tym, jak było (co grało, a co nie)

#7 Inteligencja intrapsychiczna

To chyba najtrudniejsza ze wszystkich inteligencja do rozwijania. Wymaga od każdego z nas dużego zaangażowania i początkowo większych nakładów pracy niż widocznych efektów. Wszystko zależy od chęci i przełamania początkowych trudności. Jak w każdym hobby, tak i gry fabularne w pierwszych etapach turlania kośćmi może być różnie z naszymi sesjami. Czym jest jednak ta inteligencja intrapsychiczna? Psycholodzy określają ją po prostu jako stan integralności między umysłem a ciałem.

To samoświadomość, kiedy wiesz co w Tobie siedzi i jak to wykorzystać. Jeśli masz ją na wysokim poziomie to prawdopodobnie posiadasz też elastyczny i otwarty umysł. Potrafisz dociekać prawdy i przeprowadzać wnikliwe poszukiwania. I chcesz się rozwijać. Nie wystarcza Ci samo granie w RPG. Chcesz prowadzić. A potem tworzyć własne gry. Wydawać je. Pomagać innym w graniu. Uczyć ich o tym, co najlepsze w grach fabularnych itd. To też odnosi się do innych aspektów Twojego życia, nie tylko fabularnego. Jak rozwijać ten rodzaj inteligencji:

• obserwując, co się sprawdza w Twoim RPG, a co nie
• grając w RPG
• prowadząc sesje RPG
• tworząc własne RPG
• ucząc innych o RPG
• pisząc (opowiadania, wiersze)
• planując kolejne sesje i kampanie
• czytając o RPG artykuły na blogach i książki

Epilog

I co sądzisz? Widzisz potencjał w tym hobby? Ja ogromny. I najlepsze jest to, że w powyższym zestawieniu na pewno nie udało mi się ująć wszystkiego, co dobre w grach fabularnych i co wzmacnia naszą inteligencję we wszystkich wymiarach. Dlatego, jeśli czytasz ten tekst i zgadzasz się ze mną, że gry fabularne to rozwojowa forma spędzania wolnego czasu, podrzuć ten wpis do kogoś, kto o tym nie wie lub myśli, że to strata czasu.

Pomimo rozwoju społeczności graczy, licznych konwentów i rozrostu całego środowiska RPG w Polsce, nadal uważa się nas za sekciarzy*, którzy ogłupiają się nawzajem w mrokach swoich domów. Hobby jest nadal uważane za niszowe**, a przecież powinno być zupełnie odwrotnie. W mojej wyidealizowanej wizji, gry fabularne są na szkolnych świetlicach, a nauczyciele potrafią wykorzystać je jako pomost pomiędzy dobrą zabawą, a edukacją.

*Dasz wiarę, że ja i moi bliscy zostali kiedyś o to oskarżeni?!
**Gdy pisałem ten tekst, niemal 10 lat temu, gry fabularne były dużo bardziej niszowym hobby. Dziś jest dużo bardziej popularne we wszystkich aspektach. Wystarczy, że wejdziesz na YouTube i wpiszesz tę frazę w wyszukiwarce.

Gry fabularne to unikatowe doświadczenie

Dawno, dawno temu organizowaliśmy z przyjaciółmi serię warsztatów propagujących wśród młodych ludzi ideę gier fabularnych. Głównie koncentrowaliśmy się na rozwijaniu wszystkich powyższych inteligencji, nawet nie bardzo wiedząc wtedy, że to robimy – byliśmy nieświadomi naszych kompetencji. W finale tego przedsięwzięcia zorganizowaliśmy sesję eRPGie prowadzoną przez 3 Mistrzów Gry dla prawie dwudziestu osób.

Możesz ją obejrzeć na poniższym materiale wideo.

Gry fabularne to unikatowe doświadczenie dla wszystkich uczestników zabawy. Dzięki nim można nawiązywać znajomości, które przeradzają się w przyjaźnie. Próbować nowych rzeczy, pogłębiać inne zainteresowania i przeżywać wymyślone historie, które zostają na długo w pamięci.